Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De prevalentie van de ziekte bedraagt 1 geval per 320.000 levende geboortes. De ziekte komt vaker voor bij Asjkenazische Joden en Frans-Canadese populaties.

Er werden drie vormen beschreven, naargelang de aanvangsleeftijd. De infantiele vorm begint op een leeftijd tussen 3 en 6 maanden in geval van de vroege infantiele vorm (voor 12 maanden) en tussen 12 en 24 maanden in geval van de late infantiele vorm. De vroegste verschijnselen zijn een aanhoudende schrikrespons op geluid, en progressief verlies van gezichtsvermogen. Psychomotorische regressie verschijnt tijdens het tweede semester na de geboorte met hypotonie, amaurose, snel farmacoresistente epilepsie, en progressieve macrocefalie. Een kersrode macula is nagenoeg altijd aanwezig en is zeer evocatief, ook al is het niet specifiek. Spierzwakte evolueert en leidt tot paralyse. De aandoening degenereert tot een toestand van decerebratie en is fataal in de kindertijd. De juveniele vorm vangt aan op een leeftijd tussen 2 en 10 jaar, met progressieve cerebellaire ataxie, die leidt tot dystonie, gedragsstoornissen, verlies van intellectuele capaciteiten, en een toestand van decerebratie en overlijden tijdens het tweede levensdecennium. De laat optredende vorm begint rond de leeftijd van 10 jaar of later, en wordt vaak pas gediagnosticeerd op volwassen leeftijd. De ziekte treedt sluipend op en kent een progressief verloop. Er worden drie initiële klinische presentaties beschreven: i) zwakte van proximale onderste ledematen met amyotrofie door motorische neuropathie (gelijkend op progressieve spinale amyotrofie; de eerste klacht is moeilijkheden met het beklimmen van trappen) die op termijn uitbreidt naar bovenste ledematen en distale delen van de ledematen; ii) cerebellaire ataxie; iii) in zeldzamere gevallen psychotische symptomen met stemmingsstoornis. Gedurende het verloop van de ziekte treedt de motorische neuropathie bijna altijd op, en kunnen andere motorische symptomen voorkomen (dysartrie, slikstoornis). Cognitie blijft meestal bewaard.

Het causale gen HEXA codeert voor de alfa-subeenheid van hexosaminidase A, en is gesitueerd op chromosoom 15 (15q23).

Bij vermoeden van ziekte van Tay-Sachs is de enzymatische activiteit van hexosaminidase A op leukocyten in bloed altijd zeer laag in vergelijking met normale waarden (rond 0% voor de ernstige infantiele vorm, en rond 10-15% voor de laat optredende vorm). Dit dient bevestigd te worden door sequentiebepaling van het gen HEXA. De diagnose kan aanvankelijk geopperd worden op basis van bevindingen van pathogene varianten in een genpanel, exoom of genoom, en dient bevestigd te worden door meting van de enzymatische activiteit van hexosaminidase A.

GM2-gangliosidose, AB-variant kan ziekte van Tay-Sachs perfect nabootsen vanwege varianten in het gen GM2A, dat codeert voor een proteïne dat het enzym hexosaminidase activeert. Bij deze ziekte is de enzymatische activiteit van hexosaminidase A normaal.

Genetisch prenataal en pre-implantatie testen is beschikbaar.

Er bestaat geen specifieke en efficiënte behandeling voor ziekte van Tay-Sachs. Behandeling is symptomatisch.

In geval van de pediatrische vorm van Tay-Sachs is de ernst gecorreleerd met de aanvangsleeftijd, met snellere regressie in de vroeg infantiele vorm die leidt tot overlijden rond de leeftijd van 2-4 jaar, terwijl bij de juveniele vorm overlijden optreedt in het tweede levensdecennium. Alle patiënten lijden aan farmacoresistente epilepsie in de gevorderde stadia van de ziekte. In geval van de volwassen vorm is de ziekte meestal traag progressief met een mogelijke duur van meerdere decennia. Patiënten worden progressief mindervalide, kunnen hun loopvermogen verliezen, en hebben moeilijkheden met het gebruik van bovenste ledematen, spraak en slikken, en vertonen in zeldzamere gevallen cognitieve symptomen.

Laatste update: november 2023 - Deskundige recensent(en): Dr. Bénédicte HERON - Dr. Yann NADJAR | MetabERN*

* Europese referentienetwerken