Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen
COVID-19 & Zeldzame Ziekten
Hulpbronnen voor Zeldzame Ziekten voor Vluchtelingen/Ontheemden
Zoek een zeldzame ziekte
Amyotrofische laterale sclerose
Een neurodegeneratieve ziekte, gekarakteriseerd door progressieve spierverlamming die degeneratie van motorneuronen in primaire motorische cortex, tractus corticospinalis, hersenstam en ruggenmerg weerspiegelt.
ORPHA:803
Classification level: Aandoening
- Amyotrofe laterale sclerose
- ALS
- Ziekte van Charcot
- Ziekte van Lou Gehrig
Prevalentie: 1-9 / 100 000
Erfelijkheid: Autosomaal dominant, Autosomaal recessief, Niet toepasbaar
Leeftijd bij eerste symptomen: Volwassenheid
De incidentie (gemiddeld ongeveer 1/50.000 per jaar) en prevalentie (gemiddeld ongeveer 1/20.000) zijn relatief gelijk in de westerse landen, hoewel er gebieden in de westelijke Pacific zijn beschreven waar de ziekte vaker voorkomt. Sporadische amyotrofische laterale sclerose (ALS) begint gemiddeld rond 60-jarige leeftijd. Over het algemeen is er een klein mannelijk overwicht (verhouding mannen tot vrouwen ongeveer 1,5:1).
Ongeveer twee derde van de patiënten met typische ALS hebben een spinale vorm van de ziekte (begin in de ledematen) en vertonen symptomen van focale spierzwakte en atrofie, waarbij de symptomen zowel distaal als proximaal kunnen beginnen in de bovenste en onderste ledematen. Geleidelijk kan zich spasticiteit ontwikkelen in de verzwakte atrofische ledematen, waardoor de manuele vaardigheid en gang worden beïnvloed. Patiënten met de bulbaire vorm van ALS vertonen vaak dysartrie en dysfagie voor vloeistoffen of vaste stoffen. Symptomen in de ledematen kunnen zich bijna gelijktijdig met bulbaire symptomen ontwikkelen en treden in de meeste gevallen op binnen de 1 tot 2 jaar. De verlamming is progressief en leidt tot de dood door verlamming van de ademhalingsspieren; voor de bulbaire vorm is dit binnen de 2 tot 3 jaar en voor de spinale vorm van ALS in 3 tot 5 jaar.
De meeste gevallen van ALS zijn geïsoleerd, maar 5-10% van de gevallen zijn erfelijk en daarvan is bij 20% een mutatie in het gen SOD1 (21q22.11) verantwoordelijk, bij ongeveer 2-5% zijn mutaties betrokken van het gen TARDBP (1p36.22) dat codeert voor het TAR DNA-bindingsproteïne 43 (TDP-43) en bij 1-2% zijn mutaties betrokken van het gen VCP (9p13.3) dat codeert voor het valosine-bevattend eiwit. Bij twee procent van ogenschijnlijk sporadische gevallen zijn mutaties in SOD1 betrokken en ook mutaties in TARDBP werden geïdentificeerd bij geïsoleerde gevallen.
De diagnose is gebaseerd op de klinische voorgeschiedenis, lichamelijk onderzoek, elektromyografie en de uitsluiting van 'ALS-mimics' (bv. multifocale motorneuropathie, de ziekte van Kennedy (zie deze termen) en cervicale spondylotische myelopathie) door gericht onderzoek. De pathologische kenmerken omvatten het verlies van motorneuronen met intraneuronale ubiquitine-immunoreactieve inclusies in hogere motorneuronen en TDP-43-immunoreactieve inclusies in degenererende lagere motorneuronen. Tekenen van beschadigde hogere en lagere motorneuronen die niet verklaard kunnen worden door een ander ziekteproces zijn suggestief voor ALS.
De behandeling van ALS is ondersteunend, palliatief en multidisciplinair. Niet-invasieve beademing bevordert de overleving en verbetert de levenskwaliteit. Riluzol is het enige medicijn waarvan werd aangetoond dat het de overleving verlengt.
Laatste update: mei 2011 - Deskundige recensent(en): Pr. Nigel LEIGH - Dr. Lokesh WIJESEKERA
: opgesteld/goedgekeurd door ERN(s)
: opgesteld/goedgekeurd door FSMR(s)
Het brede publiek
Richtlijnen
Overzichtsartikelen over ziekten
Beperking
Genetische testen
Meer informatie over deze ziekte
Patiëntgerichte faciliteiten voor deze ziekte
Onderzoeksactiviteiten naar deze ziekte
- Onderzoeksprojecten (107)
- Klinische studies (42)
- Biobanken (19)
- Registers (34)
- Netwerk van experten (10)
Neonatale screening