Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De prevalentie van systemische sclerose (SSc) bij PBC-patiënten bedraagt 5-15%. Omgekeerd bedraagt de prevalentie van PBC bij SSc-patiënten ongeveer 2%. Vrouwen worden meer getroffen.

De ziekte vangt aan op een leeftijd tussen 30 en 65 jaar. RS associeert de kenmerken van PBC (vermoeidheid, jeuk ten gevolge van cholestase, hepatomegalie) met de meeste kenmerken van lcSSc (cutane verkalkingen, zweren op de vingers, faciale teleangiëctasie, calcinose, fenomeen van Raynaud, betrokkenheid van de slokdarm en sclerodactylie). In 50% van de gevallen verschijnen de symptomen van sclerodermie voor die van PBC. Ongeveer 25-50 % van nieuw gediagnosticeerde RS-patiënten hebben hyperpigmentatie van de huid, en in een later stadium geelzucht. Inflammatoire artropathieën worden waargenomen bij ongeveer 40% van de patiënten met PBC. Bij sommige patiënten is RS geassocieerd met auto-immuunziekten zoals syndroom van Sjögren, auto-immune hemolytische anemie en (in één geval) met thymoom (zie deze termen). Mogelijk bestaat er een overlapsyndroom tussen nodulaire regeneratieve hyperplasie van de lever (zie deze term), PBC, en lcSSc.

De pathologische mechanismes van RS werden nog niet vastgesteld, maar er wordt verondersteld dat het om een auto-immuunziekte gaat. Bij een blanke vrouw met RS werd een heterozygote missense mutatie in exon 9 van het gen LBR geïdentificeerd. Waarschijnlijk leidt de mutatie tot een verandering van de tertiaire structuur van de lamine B-receptor. Mutaties in LBR kunnen ofwel een direct pathogeen effect hebben, ofwel in combinatie met andere genetische factoren en omgevingsfactoren de vatbaarheid verhogen.

De diagnose van RS is gebaseerd op klinische bevindingen voor lcSSc en op biochemische bevindingen die wijzen op cholestase voor PBC, zoals een duidelijke verhoging van de concentraties van alkalische fosfatase, gamma-glutamyltranspeptidase en IgM in het serum, een positieve test voor mitochondriale antilichamen in het serum, histologische aanwijzingen voor niet-purulente destructieve cholangitis en verval van interlobulaire galwegen. Een verhoogd gehalte van bilirubine in het serum is een ongunstig prognostisch teken. Specifieke auto-antilichamen geassocieerd met beide facetten van de ziekte (anti-mitochondriale antilichamen voor PBC en anti-centromeer/anti-topoisomerase voor SSc), en indicatieve microscopische afwijkingen in de huid en de lever werden aangetroffen bij patiënten met RS. Tevens werd een hogere prevalentie van klonale populaties van CD8+ TCRBV3+ T-cellen waargenomen bij RS.

De associatie met primaire scleroserende cholangitis en SSc is uiterst zeldzaam. Cholestase bij SSc-patiënten kan ook het gevolg zijn van levercongestie vanwege rechtszijdig hartfalen in gevallen met ernstige pulmonale hypertensie. Medicijnen (antibiotica, anabole steroïden, anticonceptiepillen, chloorpromazine, cimetidine, oestradiol) kunnen een cholestase gelijkaardig aan die van PBC veroorzaken.

RS komt sporadisch voor, maar er werden zeldzame familiale gevallen met een ongekend overervingspatroon waargenomen.

Er is geen remedie voor RS en de behandeling is gericht op ondersteuning. Deze omvat fysiotherapeutische ondersteuning en behandeling van PBC met ursodeoxycholzuur om de cholestatische parameters te normaliseren. Potentieel hepatotoxische geneesmiddelen zoals bosentan-monohydraat of methotrexaat kunnen gebruikt worden om sommige symptomen van SSc te behandelen, indien transaminasen onder driemaal de bovenste grens van de normale waarde zitten en gedurende de behandeling hier ook onder blijven.

Nodulaire regeneratieve hyperplasie van de lever is een zeldzame complicaties in patiënten met SSc. Patiënten hebben doorgaans een gunstige prognose, vooral wanneer een UDCA-behandeling tijdens de vroege stadia opgestart wordt. De prognose van RS hangt af van de ernst van PBC, maar ook van de evolutie van SSc, aangezien lcSSc een hoger risico heeft op pulmonale arteriële hypertensie. Regelmatig evalueren van de werking van de lever is nuttig om toe te zien op de evolutie van de ziekte. Gevorderde leeftijd, hyperbilirubinemie, laag gehalte van albumine in het serum en het aantreffen van levercirrose bij analyse van biopten wijzen op een ongunstige prognose. De overleving van patiënten met RS lijkt beter te zijn dan die van patiënten met enkel PBC.

Laatste update: november 2013 - Deskundige recensent(en): Pr. Eric HACHULLA