Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De jaarlijkse incidentie van GD in de algemene populatie ligt rond 1/60.000, en de prevalentie bedraagt ongeveer 1/100.000. Ziekte van Gaucher type 3 vertegenwoordigt 5% van alle patiënten met GD.

De klinische presentatie is zeer heterogeen. Neurologische ziekte verschijnt in de kindertijd of adolescentie, wat veel later is dan bij GD type 2. Encefalopathie kan het presenterende verschijnsel van de ziekte zijn, of kan pas later in het verloop van de ziekte optreden. Sommige patiënten hebben matige systemische betrokkenheid geassocieerd met oftalmoplegie als enige neurologische symptoom. Bij ernstige vormen zijn de neurologische verschijnselen die worden waargenomen variabel: supranucleaire horizontale oftalmoplegie, progressieve myoclonusepilepsie, cerebellaire ataxie, spasticiteit, en dementie. GD type 3 is ook geassocieerd met de klinische en biologische verschijnselen van ''systemische'' ziekte, zoals frequente asthenie, groeiretardatie of uitgestelde puberteit, splenomegalie en hepatomegalie. Botanomalieën kunnen ook aanwezig zijn, en manifesteren zich als deformaties, osteopenie die soms kan leiden tot pathologische fracturen of compressie van wervels, botinfarct, of zelfs aseptische botnecrose. Betrokkenheid van andere organen (zelden symptomatische betrokkenheid van long, nier en hart) is minder gangbaar. Pancytopenie komt vaak voor en is geassocieerd met verschillende gradaties van trombocytopenie (soms ernstig), anemie, en minder frequent leukoneutropenie. Polyklonale hypergammaglobulinemie is vaak aanwezig en wordt soms gecompliceerd door monoklonale gammopathie.

GD type 3 is een lysosomale stapelingsziekte veroorzaakt door een mutatie in het gen GBA (1q21), dat codeert voor het lysosomale enzym glucocerebrosidase. Deficiëntie van glucocerebrosidase leidt tot accumulatie van afzettingen van glucosylceramidase (of bèta-glucocerebrosidase) in cellen van het reticulo-endotheliale systeem van lever, milt en beenmerg (Gaucher-cellen).

Diagnostische methodes zijn onder meer echografie en beeldvorming met magnetische resonantie (MRI) voor initiële evaluatie, gevolgd door monitoring van hepatosplenomegalie, radiografie en botscintigrafie om botlaesies en complicaties te detecteren, botdensitometrie voor evaluatie van osteopenie van lumbale wervelkolom en femurhals, en echografie van hart voor detectie van pulmonale arteriële hypertensie. Toename van biologische merkers, die belangrijk zijn voor zowel initiële diagnose als monitoring met of zonder behandeling, wordt ook waargenomen: chitotriosidase, angiotensine-converterend enzym, ferritine en tartraat-resistente zure fosfatases. Diagnose kan bevestigd worden door verminderde enzymatische activiteit van glucocerebrosidase in circulerende leukocyten aan te tonen. In zeldzame gevallen kan genotypering een prognostische waarde hebben: een patiënt met een homozygote L444P mutatie in het gen GBA loopt een heel hoog risico op ontwikkeling van neurologische aandoening.

Transmissie gebeurt autosomaal recessief.

De behandeling voor patiënten met GD type 3 die klinisch significante niet-neurologische manifestaties vertonen, is enzymsubstitutietherapie (imiglucerase met handelsvergunning sinds 1997). Het lijkt progressie van neurologische symptomen te vertragen, en is doeltreffend tegen de systemische manifestaties.

Zonder behandeling leidt klinische progressie tot overlijden binnen enkele jaren.

Laatste update: februari 2012 - Deskundige recensent(en): Dr. Nadia BELMATOUG - Dr. Jérôme STIRNEMANN