Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

Ziekte van Gaucher type 1 vertegenwoordigt ongeveer 90% van alle gevallen van GD, waarvan de prevalentie in de algemene populatie op 1/100.000 wordt geschat.

De ziekte kan op elke leeftijd gediagnosticeerd worden, maar de helft van de patiënten is bij de diagnose jonger dan 20 jaar. De klinische presentatie is heterogeen, met soms asymptomatische vormen. Kenmerken zijn frequente asthenie, groeiretardatie of uitgestelde puberteit, splenomegalie (90% van de gevallen) die kan gecompliceerd worden door miltinfarct (soms met superinfectie), hepatomegalie (80% van de gevallen), en in zeldzame gevallen progressie naar fibrose gevolgd door cirrose. Botanomalieën zijn aanwezig in 80% van de gevallen. Deze manifesteren zich als deformaties, osteopenie die soms pathologische fracturen of compressie van wervels veroorzaakt, botinfarct, of zelfs aseptische botnecrose. Betrokkenheid van andere organen (zelden symptomatische betrokkenheid van long, nier en hart) is minder gangbaar. Pancytopenie komt vaak voor en is geassocieerd met verschillende gradaties van trombocytopenie (soms ernstig), anemie, en minder frequent leukoneutropenie. Polyklonale hypergammaglobulinemie is vaak aanwezig en wordt soms gecompliceerd door monoklonale gammopathie.

GD type 1 is een lysosomale stapelingsziekte veroorzaakt door een mutatie in het gen GBA (1q21), dat codeert voor het lysosomale enzym glucocerebrosidase. Deficiëntie van glucocerebrosidase leidt tot accumulatie van afzettingen van glucosylceramidase (of bèta-glucocerebrosidase) in cellen van het reticulo-endotheliale systeem van lever, milt en beenmerg (Gaucher-cellen).

Diagnostische methodes zijn onder meer echografie en beeldvorming met magnetische resonantie (MRI) voor initiële evaluatie, gevolgd door monitoring van hepatosplenomegalie, radiografie en botscintigrafie om botlaesies en complicaties te detecteren, botdensitometrie voor evaluatie van osteopenie van lumbale wervelkolom en femurhals, en echografie van hart voor detectie van pulmonale arteriële hypertensie. Toename van biologische merkers, die belangrijk zijn voor zowel initiële diagnose als monitoring met of zonder behandeling, wordt ook waargenomen: chitotriosidase, angiotensine-converterend enzym, ferritine en tartraat-resistente zure fosfatases. Diagnose kan bevestigd worden door verminderde enzymatische activiteit van glucocerebrosidase aan te tonen. In zeldzame gevallen kan genotypering een prognostische waarde hebben: een patiënt met een homozygote N370S mutatie in het gen GBA zal geen neurologische aandoening ontwikkelen.

Differentiële diagnoses zijn onder meer andere lysosomale stapelingsziekten. De aanwezigheid van pseudo-Gaucher-cellen kan aangetroffen worden bij bepaalde hematologische ziekten (lymfoom, Hodgkin-lymfoom en chronische lymfatische leukemie.

Transmissie gebeurt autosomaal recessief.

De standaard behandeling voor GD type 1 is enzymsubstitutietherapie, intraveneus toegediend (e.g. imiglucerase met handelsvergunning in Europa sinds 1997 en velaglucerase met handelsvergunning sinds 2010). Substraatreductietherapie (miglustat), oraal toegediend, biedt een alternatieve tweedelijnsbehandeling wanneer enzymsubstitutietherapie niet geschikt is. Bifosfonaten kunnen ook voorgesteld worden om complicaties van bot te voorkomen.

GD type 1 is meestal niet levensbedreigend. De functionele prognose kan daarentegen beïnvloed worden door complicaties van bot, die soms ernstig zijn.

Laatste update: februari 2012 - Deskundige recensent(en): Dr. Nadia BELMATOUG - Dr. Jérôme STIRNEMANN