Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen
COVID-19 & Zeldzame Ziekten
Hulpbronnen voor Zeldzame Ziekten voor Vluchtelingen/Ontheemden
Zoek een zeldzame ziekte
Fenylketonurie
Een zeldzaam aangeboren defect van aminozuurmetabolisme, gekarakteriseerd door verhoogd gehalte van fenylalanine in bloed en lage gehaltes of afwezigheid van het enzym fenylalaninehydroxylase. Zonder vroege detectie of behandeling manifesteert de aandoening zich met milde tot ernstige verstandelijke beperking.
ORPHA:716
Classification level: Aandoening
- Fenylalanine hydroxylasedeficiëntie
- PAH-deficiëntie
- PKU
- Phenylketonurie
Prevalentie: 1-9 / 100 000
Erfelijkheid: Autosomaal recessief
Leeftijd bij eerste symptomen: Kindsheid
De prevalentie van fenylketonurie (PKU) toont aanzienlijke geografische variatie. Het wordt geschat op 1/10.000 levende geboortes in Europa, met een hoger percentage in sommige landen (Ierland, Italië). Met name in Turkije is de prevalentie hoog: 1/4.000 levende geboortes. PKU is veel zeldzamer in de Finse, Afrikaanse en Japanse populaties.
Bij afwezigheid van een neonatale diagnose zullen binnen enkele maanden na de geboorte symptomen ontwikkelen, die zeer mild tot ernstig kunnen zijn, zoals onder meer graduele ontwikkelingsachterstand, groeiachterstand, microcefalie, insulten, tremor, eczeem, braken, en muffe lichaamsgeur. Onbehandelde patiënten ontwikkelen vervolgens intellectuele achterstand, gedragsstoornissen (hyperactiviteit) en motorische stoornissen. Patiënten hebben vaak een bleke huidskleur als gevolg van deficiëntie van tyrosine. De meest gangbare vorm van de aandoening is gekend als klassieke fenylketonurie, en wordt gekenmerkt door ernstige symptomen. er werd ook een milde vorm beschreven (milde PKU), en ook een nog mildere vorm gekend als milde hyperfenylalaninemie (milde HPA of niet-PKU HPA). Een deel van de patiënten met mildere fenotypes reageert op tetrahydrobiopterine (BH4), de cofactor van fenylalaninehydroxylase (BH4-responsieve HPA).
PKU wordt veroorzaakt door een brede waaier van varianten in het gen PAH (12q22-q24.2), dat codeert voor fenylalaninehydroxylase. Er werd gemeld dat niet-PAH varianten een aandoening veroorzaken die gekend is als hyperfenylalaninemie door BH4-deficiëntie. De frequentie van varianten varieert tussen verschillende etnische groepen. Lagere gehaltes of afwezigheid van het enzym fenylalaninehydroxylase liggen aan de basis van de klinische manifestaties, die veroorzaakt worden door toxische accumulatie van fenylalanine in bloed en hersenen.
De aandoening wordt meestal gediagnosticeerd via neonatale screeningprogramma's.
PKU dient onderscheiden te worden van BH4-deficiëntie.
Overerving gebeurt autosomaal recessief. Erfelijkheidsadvies dient aangeboden te worden aan koppels die risico lopen (beide individuen zijn drager van een causale mutatie van de ziekte) om hen te informeren over het risico van 25% op het krijgen van een getroffen kind bij elke zwangerschap.
Voor de vormen die behandeling vereisen, bestaat de behandeling in de eerste plaats uit een dieet arm aan fenylalanine en met een mengeling van aminozuren. Volgens de Europese richtlijnen voor de behandeling van PKU ligt het aanbevolen onderhoudsniveau meestal tussen 120 en 360 micromol/L bij neonaten, en wordt behandeling als essentieel beschouwd bij oudere patiënten met gehaltes boven 600 micromol/L.
De prognose is variabel, maar gunstig mits vroege diagnose en adequate behandeling.
Laatste update: december 2020 - Deskundige recensent(en): Pr. Nenad BLAU
: opgesteld/goedgekeurd door ERN(s)
: opgesteld/goedgekeurd door FSMR(s)
Het brede publiek
Richtlijnen
Overzichtsartikelen over ziekten
Genetische testen
Meer informatie over deze ziekte
Patiëntgerichte faciliteiten voor deze ziekte
Onderzoeksactiviteiten naar deze ziekte
- Onderzoeksprojecten (56)
- Klinische studies (3)
- Biobanken (10)
- Registers (29)
- Netwerk van experten (9)
Neonatale screening