Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

In Europa wordt de prevalentie geschat op ongeveer 1/100.000.

Aanvallen van spierzwakte beginnen doorgaans tijdens de kindertijd/adolescentie (tweede levensdecennium). Ze variëren in frequentie, duur (uren tot dagen) en ernst (focale parese tot totale verlamming). Doorgaans zijn spieren van ledematen betrokken, en blijven faciale en respiratoire spieren gespaard. Episodes worden uitgelokt door rust na zware inspanning, maaltijden rijk aan koolhydraten, en langdurige immobiliteit. Overige mogelijke factoren zijn onder meer stress, infectie, glucocorticoïden, anesthesie en zwangerschap. In een onbekend aantal gevallen kan hypokaliëmische periodieke paralyse (hypoPP) geassocieerd zijn met een vacuolaire myopathie, wat resulteert in permanente en progressieve spierzwakte, vooral van spieren van proximale onderste ledematen. Myopathie kan onafhankelijk van paralytische symptomen optreden.

Ongeveer 70% van de gevallen is geassocieerd met mutaties in het gen CACNA1S (1q32.1), dat codeert voor een calciumkanaal in spier, en 10% van de gevallen is gekoppeld aan mutaties in het gen SCN4A (17q23.3), dat codeert voor een natriumkanaal in spier.

Diagnose is gebaseerd op klinische voorgeschiedenis, elektromyografie en genetisch testen. Hypokaliëmie tijdens aanvallen kan zeer laag zijn Gehaltes van creatinekinase (CK) in serum kunnen licht verhoogd zijn. EMG toont anomalieën van exciteerbaarheid van spier na een langdurige inspanningsintolerantietest (afname van > 30% van de samengestelde spieractiepotentiaal). Resultaten van spierbiopsie kunnen aspecifiek zijn (atrofie van spiervezels met vacuolen). Moleculaire diagnose is mogelijk door analyse van de tot dusver geïdentificeerde causale genen.

Differentiële diagnoses zijn onder meer hyper-/normokaliëmische periodieke paralyse, syndroom van Andersen-Tawil, en secundaire hypoPP veroorzaakt door renale of endocriene ziekten zoals thyreotoxicose (thyreotoxische periodieke paralyse).

Eens de pathogene variant werd geïdentificeerd bij een getroffen familielid, zijn prenataal testen en pre-implantatie genetisch testen mogelijk; deze worden echter zelden uitgevoerd aangezien de prognose niet levensbedreigend is.

HypoPP wordt overgedragen als een autosomaal dominante ziekte met mogelijk onvolledige penetrantie, vooral bij vrouwen. Erfelijkheidsadvies dient aangeboden te worden aan getroffen families. Sporadische gevallen en de novo mutaties werden reeds gerapporteerd. Nakomelingen van een proband lopen een risico van 50% om de pathogene variant over te erven.

Zorg van patiënten bestaat uit medische therapie en het vermijden van uitlokkende factoren. Milde fysieke activiteit, en inname van orale kaliumzouten bij aanvang van de aanvallen kunnen deze verkorten. Ernstige aanvallen vereisen intensievere medische zorg met intraveneuze infusie van kalium. Dagelijkse suppletie van kalium of inname van carboanhydraseremmers (acetazolamide, dichloorfenamide) of kaliumsparende diuretica helpen aanvallen te voorkomen. Voedingsadvies omvat een dieet arm aan koolhydraten en rijk aan kalium. Er is geen curatieve behandeling gekend voor hypoPP-gerelateerde myopathie; fysiotherapie kan helpen kracht en motorische vaardigheden te onderhouden.

Met het ouder worden, neemt de frequentie van de episodes af, maar sommige patiënten kunnen een chronische myopathie met variabele gradaties van ernst ontwikkelen, die vervolgens permanente spierzwakte kan veroorzaken.

Laatste update: juli 2020 - Deskundige recensent(en): Pr. Bertrand FONTAINE - Dr. Savine VICART