Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

Sporadische lymfangioleiomyomatose (LAM) treft ongeveer 1/129.000 - 385.000 volwassen vrouwen in Europa. LAM kan echter ook optreden als kenmerk van tubereuze sclerose complex (TSC) en is aanwezig bij tot wel 30-40% van de volwassen TSC-gevallen. Sporadische LAM treft nagenoeg enkel vrouwen.

Definiërende manifestaties van de ziekte zijn respiratoir, waaronder progressieve dyspneu, klaplong en chylothorax. LAM kan leiden tot chronisch respiratoir falen. Een gangbare extrapulmonale manifestatie is een hoge incidentie van AML, meestal gesitueerd in nier en meestal asymptomatisch (hemorragie is zeldzaam). Chyleuze ascites, abdominale en thoracale lymfadenopathie en lymfangioleiomyoom (vooral retroperitoneaal) kunnen waargenomen worden. Symptomen kunnen verergeren tijdens zwangerschap.

Sporadische LAM is het gevolg van somatische mutaties in genen van tubereuze sclerose, TSC2 en/of TSC1, die coderen voor de belangrijke signaaleiwitten tuberine en hamartine. Mutaties resulteren in excessieve proliferatie van LAM-cellen. TSC daarentegen is te wijten aan kiembaanmutaties.

Definitieve diagnose van LAM is gebaseerd op computertomografie met hoge resolutie (HRCT) die typische longcysten met diffuse distributie toont, mogelijk geassocieerd met een van de volgende: TSC; longbiopsie die cysten en abnormale onrijpe cellen gelijkend op gladde spiercellen (LAM-cellen) toont; AML's in nier; thoracale of abdominale chyleuze effusie; lymfangioleiomyoom; verhoogd gehalte van vasculaire endotheliale groeifactor D (VEGF-D) in serum boven 800 mg/L. Diagnose van LAM is mogelijk wanneer enkel kenmerkende longcysten aanwezig zijn.

De twee voornaamste differentiële diagnoses zijn adulte pulmonale Langerhanscelhistiocytose en emfyseem. Minder frequente differentiële diagnoses zijn onder meer hypersensitiviteitspneumonitis, lichteketendepositieziekte, syndroom van Birt-Hogg-Dubé en syndroom van Sjögren.

Sporadische LAM wordt niet overgeërfd. TSC daarentegen kan overgeërfd worden, of het gevolg zijn van de novo kiembaanmutaties in TSC1 of TSC2.

Bij LAM-patiënten die respiratoire symptomen ontwikkelen, dient de longfunctie periodiek getest te worden. Behandeling van obstructie van de luchtstroom is essentieel, en een kwart van de patiënten reageert op geïnhaleerde bronchodilatatoren. Patiënten dienen geïnformeerd te worden over het risico op klaplong. Pleurodese kan uitgevoerd worden bij de eerste klaplong om verhoogd risico op recidiverende pneumothorax te voorkomen. Chirurgische pleurodese is vaak noodzakelijk voor recidiverende klaplong of chylothorax. Enkelvoudige/bilaterale longtransplantatie wordt uitgevoerd wanneer andere opties niet succesvol bleken. De mTOR-remmer sirolimus kan gebruikt worden in expertisecentra om longfunctie te stabiliseren of verbeteren in gevallen met gewijzigde longfunctie (geforceerd expiratoir volume in één seconde [FEV1] kleiner dan 70% van de voorspelde waarde) of afnemende longfunctie (afname van FEV1 groter dan 90 mL/jaar). Asymptomatisch AML's met een diameter kleiner dan 4 cm moeten meestal niet behandeld te worden, maar dienen gemonitord te worden. AML's met een diameter groter dan 4 cm of met microaneurysmata groter dan 0,5 cm of risico op bloeding dienen behandeld te worden met selectieve arteriële embolisatie, therapie met sirolimus of everolimus, of nefronsparende chirurgie. Therapie met oestrogeen dient vermeden te worden.

De mate van progressie en ernst van de ziekte zijn zeer variabel. De voornaamste voorspellende factor voor de prognose is het tempo waaraan de longfunctie achteruitgaat.

Laatste update: mei 2022 - Deskundige recensent(en): Pr. Vincent COTTIN | ERN-LUNG*

* Europese referentienetwerken