Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

CDKL5-gerelateerde epileptische encefalopathie heeft een geschatte geboorteprevalentie van 1/42.400 in het V.K. (Schotland). Het treft vooral vrouwen met een geslachtsverhouding van 12:1.

De aandoening presenteert zich met ernstige insulten die aanvangen tijdens de eerste zes levensmaanden (vaak binnen de eerste 3 maanden of zelfs de eerste weken na de geboorte), hypotonie, ondermaats oogcontact en ondermaatse neurocognitieve ontwikkeling. Ernstige hypotonie kan aanwezig zijn voor aanvang van de insulten, net als prikkelbaarheid, excessief huilen, somnolentie, en ondermaats zuigen. Insulten zijn doorgaans moeilijk en omvatten epileptische spasmen, myoclonische insulten, tonische insulten en tonisch-clonische insulten. Aanvankelijk onthult EEG mogelijk geen significante epileptiforme anomalieën, maar na verloop van tijd zijn overvloedige en multifocale epileptiforme ontladingen duidelijk merkbaar. Tijdens he verloop van de ziekte kan een periode zonder insulten waargenomen worden, die ook bekend staat als ''huwelijksreis-periode''. De neurologische uitkomst is slecht aangezien de meeste getroffen individuen niet kunnen stappen en velen gekluisterd zijn aan een rolstoel. Communicatiestrategieën blijven beperkt tot elementaire niet-verbale communicatie. Patiënten ontwikkelen geen autonomie om zichzelf te voeden. Subtiele dysmorfe gelaatskenmerken zijn onder meer een prominent/breed voorhoofd, diepliggende ogen, een goed gedefinieerd filtrum, en eversie van onderlip, mogelijk geassocieerd met spitse vingers en hallux valgus. Stereotypieën zijn gangbaar. Sommigen hebben mogelijk scoliose, verlies van gezichtsvermogen, gastro-intestinale problemen, en slaapproblemen. Epilepsie is medicatieresistent en de meeste patiënten leven verder met actieve epilepsie.

De aandoening wordt veroorzaakt door mutaties of deleties in het gen voor cycline-afhankelijk kinase-achtig 5 (CDKL5, Xp22.13), gesitueerd op het X-chromosoom. CDKL5 codeert voor een kinase dat vooral tot expressie komt in de hersenen. Deficiëntie van CDKL5 leidt tot veranderingen van neurologische ontwikkeling.

Diagnose wordt vermoed bij patiënten met vroeg aanvangende epilepsie met een ernstige ontwikkelingsachterstand en met een ondermaatse respons op anti-epileptica. Genetische identificatie van veranderingen in CDKL5 bevestigen de diagnose.

De differentiële diagnose omvat ontwikkelings- en epileptische encefalopathieën (DEE) met vroeg aanvangende insulten en syndroom van West. Moleculair testen van het gen CDKL5 dient te worden overwogen in geval van DEE syndroom van West.

Het overervingspatroon is X-gebonden. Het herhalingsrisico bij getroffen families is laag aangezien de pathogene mutaties in de meeste gevallen de novo voorkomen; er werden echter ook enkele gevallen van parentaal mozaïcisme gerapporteerd.

Momenteel is er geen medicatie goedgekeurd voor de specifieke behandeling van deze aandoening. Behandeling is symptomatisch en vereist een multidisciplinaire aanpak. Anticonvulsiva en ketogeen dieet worden gebruikt voor behandeling van insulten. Niet-farmacologische behandeling omvat fysio-, ergo-, visuele en spraaktherapie.

De levensverwachting is niet gekend vanwege onderdiagnose bij volwassenen, maar volwassen patiënten zijn gekend. De prognose is slecht, met ernstige psychomotorische beperkingen en refractaire insulten die blijven tot in de volwassenheid. Autonomie wordt nooit bereikt.

Laatste update: november 2019 - Deskundige recensent(en): Pr. Helen CROSS - Pr. Reetta KÄLVIÄINEN - Pr. Rima NABBOUT - Pr. Nicola SPECCHIO