Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

RXLI treft nagenoeg enkel mannen. Het is het tweede meest voorkomende type van ichthyosis met een geschatte prevalentie van 1/2.000 tot 1/6.000 mannen.

De ziekte kan aanvangen binnen de eerste levensdagen, met ontwikkeling van gegeneraliseerde niet-erythemateuze, polygonale, losjes adherente schilfers. Deze schilfers evolueren later tot grijs- of zwartachtige adherente schilfers die uitgesproken voorkomen op romp, buig- en strekzijden van extremiteiten, en nek (waardoor de nek vuil lijkt). Huidplooien, handpalmen en voetzolen blijven doorgaans gespaard. Afschilfering van huid verbetert met het ouder worden en tijdens de zomer. Vertraagde bevalling (onvoldoende cervicale ontsluiting) kan mogelijk waargenomen worden. Extracutane manifestaties zoals niet-ingedaalde testis, aandachtsstoornis met hyperactiviteit (ADHD) en/of hoornvliestroebeling zijn mogelijk. Grote deleties met betrokkenheid van aangrenzende genen kunnen resulteren in complexere fenotypes (contiguous gene-deletiesyndromen zoals syndroom van Kallmann, de recessieve vorm van X-gebonden chondrodysplasia punctata, kleine gestalte, intellectuele achterstand, of anomalieën van centraal zenuwstelsel).

X-gebonden ichthyosis is een anomalie van epidermaal lipidemetabolisme door inactiverende mutaties of deleties in het gen voor steroïdsulfatase, STS (Xp22.3). Het gen STS codeert voor een lipidehydrolase van stratum corneum (hoornlaag), dat een rol speelt in de regulatie van homeostase van de barrièrelaag en desquamatie door katalyse van de hydrolyse van steroïdsulfaten (zoals cholesterolsulfaat (CSO4), gesulfateerde steroïdhormonen). STS-deficiëntie leidt tot verhoogde hoeveelheden CSO4 die epidermale serineproteasen inhiberen, wat op zijn beurt resulteert in verminderde desquamatie van corneocyten met retentiehyperkeratose. Er zijn enkele veel zeldzamere gevallen van syndromale RXLI die te wijten zijn aan deletie van genen die grenzen aan het gen STS.

Diagnose is gebaseerd op klinische bevindingen en familiegeschiedenis (desquamatie bij mannelijke verwanten, voorgeschiedenis van vertraagde geboorte). Diagnose wordt bevestigd door biochemische analyse zoals elektroforese van serumeiwitten en STS-activiteitstest van fibroblasten of leukocyten, en moleculaire/cytogenetische analyses zoals polymerase-kettingreactie (PCR), multiplex ligatie-afhankelijke probe-amplificatie (MLPA), vergelijkende genoomhybridisatie/vergelijkende microarray-analyse (CMA), en fluorescentie in situ hybridisatie (FISH). Histologie of ultrastructuur van huid helpt onderscheid te maken met ichthyosis vulgaris.

Differentiële diagnoses zijn onder meer syndromale RXLI, ichthyosis vulgaris, autosomaal recessieve congenitale ichthyosis (ARCI), met name lamellaire ichthyosis, en multipele deficiëntie van sulfatase.

Meting van steroïden in maternale urine en serum toont mogelijk verlaagde oestrogeengehaltes. Bijgevolg kan RXLI in utero gedetecteerd worden wanneer maternale oestriolgehaltes gemeten worden tijdens prenatale screening voor syndroom van Down en andere aandoeningen.

XLRI wordt overgeërfd als een X-gebonden recessief kenmerk: het treft mannen en wordt overgeërfd via vrouwelijke dragers. Vrouwelijke patiënten worden maar zelden gerapporteerd.

Behandeling bestaat uit hydrateren en verzachten van huid door middel van badolie en emollientia die bevochtigingsmiddelen en keratolytica bevatten (zoals ureum, melkzuur en glycolzuur). Voor volwassen patiënten zijn systemische retinoïden een optie, bijvoorbeeld in de winter wanneer ichthyosis vaak ernstiger is.

RXLI vertegenwoordigt een goedaardige vorm van ichthyosis. De ichthyosis is levenslang, maar hyperkeratose en afschilfering van huid kunnen verbeteren met het ouder worden. De levensverwachting is normaal.

Laatste update: december 2022 - Deskundige recensent(en): Dr. Ángela HERNÁNDEZ MARTÍN