Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De prevalentie in de algemene populatie wordt geschat op 1/12.000. De prevalentie bij de geboorte wordt geschat op 1/5.000 bij mannen.

Hemofilie treft voornamelijk mannen, maar vrouwelijke dragers van causale mutaties van de ziekte kunnen ook doorgaans mildere vormen van de ziekte vertonen. Afwijkende bloeding treedt doorgaans op wanneer getroffen kinderen leren lopen. Neonaten met hemofilie lopen echter risico op intra- of extracraniële bloedingen en andere complicaties met bloeding. De ernst van de klinische manifestaties hangt af van de mate van deficiëntie van de stollingsfactor. Indien de biologische activiteit van de stollingsfactor minder dan 1 IU/dl bedraagt, is hemofilie ernstig en manifesteert de ziekte zich als frequente spontane hemorragie en abnormale bloeding als gevolg van kleine letsels, of na trauma, chirurgie of tandextractie (ernstige hemofilie A en B). Indien de biologische activiteit van de stollingsfactor tussen 1 en 5 IU/dl ligt, is hemofilie matig ernstig met abnormale bloeding als gevolg van kleine letsels, of na trauma, chirurgie of tandextractie, maar komt spontane hemorragie maar zelden voor (matig ernstige hemofilie A en B). Indien de biologische activiteit van de stollingsfactor tussen 5 en 40 IU/dl ligt, is hemofilie mild met abnormale bloeding als gevolg van kleine letsels, of na trauma, chirurgie of tandextractie, maar komt spontane hemorragie niet voor (milde hemofilie A en B). Bij patiënten met ernstige hemofilie, treedt bloeding het vaakst op in gewricht (hemartrose) en spier (hematoom), maar elke locatie kan betrokken zijn na trauma of verwonding. Spontane hematurie is een frequent en zeer kenmerkend verschijnsel van de aandoening.

De aandoening wordt veroorzaakt door mutaties in het gen F8 (Xq28), dat codeert voor stollingsfactor VIII, of in het gen F9 (Xq27), dat codeert voor stollingsfactor IX, die respectievelijk een rol spelen in hemofilie type A en hemofilie type B.

Diagnose wordt gesteld op basis van stollingstesten die verlengde bloedstollingstijden aantonen (geactiveerde partiële tromboplastinetijd, aPTT). Type en ernst van de hemofilie worden bepaald aan de hand van specifieke metingen van de activiteit en de hoeveelheid antigeen van factor VIII en IX.

Differentiële diagnoses zijn onder meer ziekte van von Willebrand (VWD), gecombineerde deficiëntie van factor V en factor VIII, en andere stollingsstoornissen die leiden tot langere bloedstollingstijd.

Prenatale diagnose uitgevoerd op chorionvilli of amniocyten is snel en informatief wanneer de causale mutatie in de familie gekend is. Wanneer de status van de familiale mutatie bij de foetus gekend is, kunnen bevalling en vroege medische behandeling van de pasgeborene voorbereid worden.

Overerving gebeurt X-gebonden recessief en erfelijkheidsadvies wordt aangeraden voor getroffen families. Voor vrouwelijke dragers bedraagt het risico dat een mannelijke nakomeling getroffen wordt 50%, en bestaat er een risico van 50% dat een vrouwelijke nakomeling drager is. Bij elke zwangerschap is er een risico van 25% dat de nakomeling een man met hemofilie is, en een risico van 25% dat de nakomeling een heterozygote vrouw is.

Ziektebeheer is in handen van multidisciplinaire uitgebreide zorgcentra voor hemofilie. Vervangingstherapie bestaande uit toediening van de ontbrekende factor VIII (hemofilie A) of factor IX (hemofilie B) is de meest voor de hand liggende behandeling. Hiervoor zijn concentraten van uit plasma verkregen of recombinante factor VIII en factor IX beschikbaar. Er bestaan ook therapieën zonder factor voor hemofilie A, en nieuwe therapieën waaronder gentherapie zijn in ontwikkeling. Behandeling kan toegediend worden na een bloeding of profylactisch om bloeding te voorkomen. De meest frequente complicatie is de productie van inhiberende antilichamen tegen de toegediende stollingsfactor. Chirurgische ingrepen, vooral orthopedische chirurgie, kunnen uitgevoerd worden, maar dit dient te gebeuren in gespecialiseerde centra.

Zonder behandeling is het ziekteverloop ernstig, en bij ernstige hemofilie doorgaans fataal. Onvoldoende of onjuiste behandeling van recidiverende hemartrose en hematoom leidt tot fysieke beperking met ernstige invaliditeit geassocieerd met stijfheid, misvorming van gewrichten en fysieke beperking. De huidige behandelingen (vroege profylaxe) voorkomen deze complicaties en de prognose is gunstig. Hemorragie, HIV- en HCV-infecties, en leverziekte zijn de voornaamste doodsoorzaken.

Laatste update: maart 2022 - Deskundige recensent(en): Pr. Yesim DARGAUD | EuroBloodNet*

* Europese referentienetwerken