Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

Ziekte van Naxos werd voor het eerst beschreven bij families afkomstig van het Griekse eiland Naxos. Bijkomend werden getroffen families geïdentificeerd op andere Egeïsche eilanden en in Turkije, Israël, Saoedi-Arabië, India, Argentinië en Frans-Canadese families. Een syndroom met hetzelfde cutane fenotype en hoofdzakelijk betrokkenheid van linkerventrikel werd beschreven bij families uit India en Ecuador (syndroom van Carvajal).

Wollig haar verschijnt vanaf de geboorte, palmoplantaire keratodermie ontwikkelt tijdens het eerste levensjaar, en cardiomyopathie manifesteert zich klinisch tegen de adolescentie met een penetrantie van 100%. Patiënten presenteren zich met syncope, aanhoudende ventriculaire tachycardie of plotse dood. Symptomen van rechtszijdig hartfalen verschijnen tijdens de laatste stadia van de ziekte.

Mutaties in het gen JUP, dat codeert voor de desmosomale proteïnen plakoglobine en desmoplakine, werden geïdentificeerd als oorzaak van ziekte van Naxos.. Defecten in de verbindende delen van deze eiwitten kunnen de aaneengesloten keten van celadhesie verbreken, vooral onder omstandigheden van verhoogde mechanische stress of rek, wat leidt tot celdood, en progressief verlies van myocard en vervanging door fibreus weefsel en vetweefsel.

Diagnose wordt vermoed bij klinische presentatie op basis van palmoplantaire keratodermie met afwijkingen van haarschacht, voornamelijk wollig haar dat aanwezig is vanaf de zuigelingentijd, terwijl diagnostische criteria van ARVC later in de adolescentie of vroege volwassenheid worden vervuld. Diagnose wordt bevestigd door de aanwezigheid van homozygositeit voor een JUP-variant bij genetisch testen.

Ziekte van Naxos dient onderscheiden te worden van syndroom van Carvajal, dat veroorzaakt wordt door homozygote varianten van desmoplakine (DSP), zich klinisch manifesteert tijdens de kindertijd, en vaker leidt tot hartfalen. De cutane kenmerken zijn gelijkaardig aan die van ziekte van Naxos in de zuigelingentijd, maar het cardiale fenotype is compatibel met links-dominante aritmogene cardiomyopathie.

Prenatale diagnose is mogelijk indien de pathogene variant reeds eerder werd geïdentificeerd bij een familielid.

Overerving van ziekte van Naxos gebeurt autosomaal recessief. Indien beide individuen drager zijn van een causale variant van de ziekte, bedraagt het risico op het krijgen van een getroffen kind 25% bij elke zwangerschap. Bijgevolg wordt aangeraden om erfelijkheidsadvies aan te bieden aan koppels die risico lopen.

Implantatie van een automatische cardioverter-defibrillator wordt geïndiceerd voor preventie van plotse hartdood. Antiaritmica worden gebruikt om recidief van episodes van aanhoudende ventriculaire tachycardie te voorkomen, en klassieke farmacologische behandeling wordt aangewend voor congestief hartfalen, terwijl harttransplantatie wordt overwogen in de laatste stadia.

Prognose van ziekte van Naxos volgt die van andere genetische gevallen van ARVC (aritmogene rechterventrikelcardiomyopathie). Patiënten lopen risico op ontwikkeling van levensbedreigende hartritmestoornissen en hartfalen.

Laatste update: augustus 2023 - Deskundige recensent(en): Dr. Alexandros PROTONOTARIOS - Dr. Adalena TSATSOPOULOU