Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

Op basis van rapporten dat tot 32% van de RTT-gevallen een atypisch fenotype vertonen, wordt de prevalentie van atypisch RTT geschat rond 1/45.000. Net als klassiek RTT treft atypisch RTT vooral meisjes.

Atypische vormen kunnen zich presenteren met ofwel een milder ofwel een ernstiger klinisch beeld dan dat van typisch RTT. Er werden verschillende subtypes van atypisch RTT beschreven: i) het type met vroeg optredende insulten (Hanefeld-variant) wordt gekenmerkt door insulten tijdens de eerste levensmaanden met vervolgens ontwikkeling van kenmerken van RTT; ii) de congenitale variant (Rolando-variant) is de meest ernstige vorm van atypisch RTT, met aanvang van kenmerken van klassiek RTT tijdens de eerste levensmaanden; iii) de 'forme fruste' is een mildere variant met aanvang in de vroege kindertijd en een onvolledig en langdurig verloop; iv) de vorm met regressie in de late kindertijd wordt gekenmerkt door een normale hoofdomtrek en een meer geleidelijke en latere aanvang (late kindertijd) van regressie van taalvaardigheden en motorische vaardigheden; en v) de variant met vrijwaring van spraak (PSD of Zappella-variant) wordt gekenmerkt door herstel van enkele verbale en manuele vaardigheden.

Het type met vroeg optredende insulten (Hanefeld-variant) wordt vaak veroorzaakt door mutaties in het X-gebonden gen CDKL5 (Xp22). Een translocatie met betrokkenheid van het gen NTNG1 (1p13.2-p13.1) werd ook geïdentificeerd bij een patiënt met vroege insulten en atypisch RTT. De congenitale variant (Rolando-variant) wordt doorgaans veroorzaakt door mutaties in het gen FOXG1 (14q11-q13). Een microdeletiesyndroom met betrokkenheid van een interstitiële deletie van 14q12 werd ook beschreven met een gelijkaardig fenotype, maar met faciale dysmorfie als bijkomend kenmerk. De variant met vrijwaring van spraak (PSD of Zappella-variant) wordt in minstens enkele gevallen veroorzaakt door mutaties in het gen MECP2 (Xq28), dat ook verantwoordelijk is voor de meerderheid van de gevallen van klassiek RTT.

Diagnose is gebaseerd op klinische evaluatie aan de hand van de diagnostische criteria voor atypisch RTT die oorspronkelijk werden gedefinieerd door Hagberg in 1994: een atypisch geval moet voldoen aan minstens drie van de zes hoofdcriteria en aan minstens vijf van de elf nevencriteria. Moleculaire analyse kan de diagnose bevestigen.

Differentiële diagnoses zijn onder meer syndroom van Angelman, autisme, cerebrale parese, aangeboren defecten van stofwisseling, en ernstige intellectuele achterstand.

Erfelijkheidsadvies dient voorgesteld te worden, en prenataal testen is beschikbaar voor vrouwelijke verwanten van een indexgeval, die asymptomatisch kunnen zijn vanwege scheve X-inactivatie.

Op heden bestaat er geen specifieke remedie voor atypisch RTT. De behandeling is symptomatisch en ondersteunend. Medicatie kan vereist zijn voor onregelmatigheden van ademhaling, slaapstoornissen (melatonine), agitatie (risperidon), rigiditeit (carbidopa, levodopa) en motorische moeilijkheden, en anti-epileptica kunnen gebruikt worden om insulten te controleren. Middelen tegen reflux kunnen ook vereist zijn.

Het verloop van atypisch syndroom van Rett, inclusief aanvangsleeftijd en ernst van symptomen, varieert van kind tot kind. Ondanks de vele symptomen leven de meeste individuen met RTT tot op middelbare leeftijd en langer.

Laatste update: maart 2009 - Deskundige recensent(en): Pr. Thierry BIENVENU