Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De prevalentie van syndromale recessieve X-gebonden ichthyosis (RXLI) wordt geschat op 1/50.000-1/150.000. De ziekte treft nagenoeg enkel mannen.

Manifestaties van huid zijn onder meer gegeneraliseerde desquamatie van huid die doorgaans meer uitgesproken is op strekzijden van ledematen (meestal onderste extremiteiten). Mogelijke niet-cutane manifestaties zijn onder meer cryptorchisme, aandachtsstoornis met hyperactiviteit (ADHD), en hoornvliestroebeling. Manifestaties te wijten aan contiguous gene-syndroom zijn onder meer neurologische afwijkingen zoals epilepsie en hyposmie, intellectuele achterstand en/of kleine gestalte. Dit mechanisme kan waargenomen worden bij syndroom van Kallman, hypergonadotroop hypogonadisme, oculair albinisme type 1, of hypertrofische pylorusstenose.

RLXI wordt veroorzaakt door deleties in het gen STS, dat gelokaliseerd is op chromosoom Xp22.3 en codeert voor steroïdsulfatase, een lipidehydrolase dat een rol speelt in de regulatie van homeostase van de barrièrelaag en desquamatie. Mutaties van STS resulteren in abnormale desquamatie, verminderde degradatie van corneodesmosomen, en retentiehyperkeratose.

Diagnose is gebaseerd op klinische bevindingen en familiegeschiedenis (desquamatie bij mannelijke verwanten, voorgeschiedenis van vertraagde geboorte). Diagnose wordt bevestigd door biochemische analyse zoals elektroforese van serumeiwitten en STS-activiteitstest van fibroblasten of leukocyten, en moleculaire/cytogenetische analyses zoals polymerase-kettingreactie (PCR), multiplex ligatie-afhankelijke probe-amplificatie (MLPA), vergelijkende genoomhybridisatie/vergelijkende microarray-analyse (CMA), en fluorescentie in situ hybridisatie (FISH). Histologie en ultrastructuur van huid helpen onderscheid te maken met ichthyosis vulgaris.

Differentiële diagnoses zijn onder meer niet-syndromale RXLI, ichthyosis vulgaris, autosomaal recessieve congenitale ichthyosis (ARCI), met name lamellaire ichthyosis, en multipele deficiëntie van sulfatase.

Meting van steroïden in maternale urine en serum toont mogelijk verlaagde oestrogeengehaltes. Bijgevolg kan RXLI in utero gedetecteerd worden wanneer maternale oestriolgehaltes gemeten worden tijdens prenatale screening. Genetische analyse kan uitgevoerd worden bij families met een geïdentificeerde causale mutatie.

XLRI heeft een X-gebonden recessief overervingspatroon: het treft mannen en wordt overgeërfd via vrouwelijke dragers. Vrouwelijke patiënten worden maar zelden gerapporteerd.

Behandeling bestaat uit hydrateren en verzachten van huid door middel van badolie en emollientia die bevochtigingsmiddelen en keratolytica bevatten (zoals ureum, melkzuur en glycolzuur). Voor volwassen patiënten zijn systemische retinoïden een optie, bijvoorbeeld in de winter wanneer ichthyosis doorgaans ernstiger is. Bijkomende ondersteunende behandelingen dienen voorgesteld te worden, afhankelijk van systemische bevindingen.

RXLI vertegenwoordigt een complexe vorm van ichthyosis waarvan de prognose afhangt van systemische betrokkenheid (centraal zenuwstelsel en cognitieve functiestoornis zijn variabel). Afschilfering van huid kan verbeteren met ouder worden.

Laatste update: december 2022 - Deskundige recensent(en): Dr. Ángela HERNÁNDEZ MARTÍN