Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

Sikkelcelanemie (SCA) is de meest voorkomende vorm van sikkelcelziekte. Volgens schattingen zijn er wereldwijd 400.000 neonaten met sikkelcelanemie. De prevalentie bij de geboorte varieert naargelang de regio, en is het hoogst regio's die getroffen zijn door holo-endemische malaria. In Europa bedraagt de gepoolde prevalentie bij de geboorte 1/2.300, maar er is variatie tussen verschillende landen.

De ziekte manifesteert zich niet in de foetale periode of tijdens de eerste drie levensmaanden vanwege de aanwezigheid van hoge gehaltes van foetaal hemoglobine. Klinische manifestaties evolueren met de leeftijd en zijn uiterst variabel tussen individuen en op verschillende tijdstippen. Naast anemie en bacteriële infecties veroorzaken VOA's hyperalgische focale ischemie (en soms infarct) wanneer ze optreden in abdomen, thorax, of skelet. Na verloop van tijd kunnen VOA's de integriteit van weefsels of organen aantasten.

SCA is te wijten aan homozygote mutaties (rs334) in het gen HBB (11p15.4), dat codeert voor bèta-globine; deze variant wordt aangeduid met HbS. Er zijn nog andere vormen van sikkelcelziekte, veroorzaakt door heterozygositeit voor het gen HbS en andere varianten van hemoglobine (Hb). Onder gedeoxygeneerde omstandigheden polymeriseert HbS, wat de vorm en de functie van erytrocyten wijzigt, en een cascade van gebeurtenissen uitlokt die leidt tot hemolyse, vasculaire occlusie, reductie van biologisch beschikbaar stikstofoxide, en beschadiging van endotheel.

Diagnose is gebaseerd op analyse van hemoglobine met gebruik van iso-elektrische focussering of capillaire elektroforese gecombineerd met HPLC, solubiliteitstest (test van Itano) en moleculaire analyse. Screening van gezonde dragers, op basis van enquêtes in families of populaties, bevordert preventie, maar vereist prospectief erfelijkheidsadvies.

Differentiële diagnoses zijn onder meer andere erfelijke hemolytische ziekten, en aandoeningen met recidiverende vasculaire obstructie.

Na erfelijkheidsadvies is prenatale genetische diagnose mogelijk aan de hand van een vlokkentest (bij minder dan 14 weken van amenorroe) of vruchtwaterpunctie (vanaf 17 weken).

Het overervingspatroon is autosomaal recessief. Erfelijkheidsadvies dient aangeboden te worden aan koppels die risico lopen (beide individuen zijn drager van een causale mutatie van de ziekte) om hen te informeren over het risico van 25% op het krijgen van een getroffen kind bij elke zwangerschap.

Het ziektebeheer dient vanaf de geboorte preventie van infecties, pijn en eventuele complicaties te integreren, in combinatie met sociale, psycho-educatieve en nutritionele ondersteuning, in multidisciplinaire centra die uitgerust zijn met intensieve zorg (onmiddellijke toegang tot bloedtransfusie). Er dient speciale aandacht besteed te worden aan zwangere vrouwen met SCA. Prospectief onderzoek van vasculopathieën is noodzakelijk. Een weesgeneesmiddel gebaseerd op hydroxycarbamide (hydroxyurea) verkreeg een Europese handelsvergunning voor de ernstige vormen van de ziekte. Regelmatige of occasionele transfusies blijven een essentiële therapeutische methode. Beenmergtransplantatie wordt voornamelijk geïndiceerd voor ernstige gevallen, vooral in geval van cerebrale vasculopathie. L-glutamine, crizanlizumab en voxelotor worden momenteel getest in klinische studies in fase III.

De prognose valt moeilijk te voorspellen. Acute bacteriële infecties, aanvallen van malaria, miltsekwestratie, ernstige VOA of orgaanfalen kan een doodsoorzaak zijn.

Laatste update: februari 2021 - Deskundige recensent(en): Pr. Frédéric GALACTEROS | EuroBloodNet*

* Europese referentienetwerken