Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De jaarlijkse incidentie van symptomatische gevallen wordt geschat op 1/100.000 wereldwijd, en op 1/10.000 in de EU. De prevalentie van beta-thalassemia major is niet gekend.

De ziekte vangt aan tijdens de zuigelingentijd met ernstige anemie, niet-gedijen, en progressieve bleekheid. Voedingsproblemen, diarree, prikkelbaarheid, recidiverende periodes van koorts, en progressieve vergroting van abdomen veroorzaakt door splenomegalie en hepatomegalie kunnen voorkomen. Patiënten die geen behandeling of weinig transfusies krijgen, vertonen groeiretardatie, bleekheid, geelzucht, weinig spier, genu valgum (X-benen), ulcera op de benen, vorming van massa's door extramedullaire hematopoëse, en veranderingen van skelet, waaronder deformiteiten van pijpbeenderen van onderste ledematen en typische craniofaciale veranderingen zoals bolle schedel, prominente jukbeenderen, depressie van neusbrug, mongoloïde ooglidspleten, en hypertrofie van maxilla waardoor bovenste tanden de neiging hebben bloot te liggen. Bij patiënten die regelmatig transfusie ondergaan, zijn groei en ontwikkeling eerder normaal, maar complicaties gerelateerd aan ijzerstapeling kunnen ontstaan, zoals groeiretardatie en gefaalde of vertraagde seksuele ontwikkeling. Later optredende complicaties van ijzerstapeling zijn onder meer gedilateerde myocardiopathie, aritmie, fibrose en cirrose van lever, diabetes mellitus, en insufficiëntie van bijschildklier, schildklier, hypofyse, en, minder gangbaar, bijnier. Overige complicaties zijn hypersplenisme, veneuze trombose, en osteoporose.

BT wordt veroorzaakt door puntmutaties, of in zeldzamere gevallen deleties, van het gen HBB (11p15.5), die leiden tot verminderde (beta+) of afwezige (beta0) synthese van bèta-ketens van hemoglobine (Hb). Mutaties die BT major veroorzaken, zijn homozygoot of samengesteld heterozygoot.

Diagnose wordt vermoed bij zuigelingen jonger dan 2 jaar en met ernstige microcytaire anemie, milde geelzucht, en hepatosplenomegalie. Bloedanalyse toont gereduceerde gehaltes van Hb (minder dan 7 g/dl), een gemiddeld volume van erytrocyten tussen 50 en 70 femtoliter, en een gemiddelde hoeveelheid Hb per erytrocyt tussen 12 en 20 picogram, alsook anisopoikilocytose en aanwezigheid van erytroblasten in perifeer bloeduitstrijkje. Analyse van Hb en moleculaire genetische analyse bevestigen de diagnose.

Differentiële diagnoses zijn meestal eenvoudig, en omvatten onder meer vormen van genetische sideroblastische anemie en congenitale dyserytropoëtische anemie, en andere aandoeningen met hoge gehaltes van HbF (zoals juveniele myelomonocytische leukemie en aplastische anemie).

Prenatale diagnose is mogelijk door vruchtwaterpunctie. Beide causale allelen van de ziekte moeten geïdentificeerd worden vooraleer prenataal testen kan uitgevoerd worden.

Transmissie gebeurt autosomaal recessief. Erfelijkheidsadvies voorziet informatie voor patiënten en koppels die risico lopen (i.e. beide drager) over de manier van overerving en transmissie. Pre-implantatie genetische diagnose kan beschikbaar zijn voor families waarbij de causale mutaties van de ziekte reeds werden geïdentificeerd.

Behandeling is gebaseerd op levenslange transfusies voor correctie van anemie, suppressie van erytropoëse, en inhibitie van gastro-intestinale absorptie van ijzer, die optreedt bij patiënten die geen transfusie ontvangen als gevolg van verhoogde maar ondoeltreffende erytropoëse. Chelatie van ijzer dient opgestart te worden wanneer patiënten 10-15 transfusies ondergingen, of wanneer gehaltes van ferritine hoger zijn dan 1000 ng/ml. Ziektebeheer omvat ook behandeling van complicaties gerelateerd aan ijzerstapeling (groeideficiëntie, uitgestelde puberteit, hypogonadisme, hypoparathyreoïdie en hypothyreoïdie, diabetes, en osteoporose). Splenectomie is mogelijk vereist. Beenmergtransplantatie (BMT) is momenteel de enige beschikbare definitieve remedie. Recent werd een eerste patiënt succesvol behandeld met gentherapie.

Patiënten die geen regelmatige transfusies en ijzerchelatie ondergaan, overlijden meestal voor hun tweede of derde levensdecennium, terwijl de overleving hoger is bij patiënten die behandeld worden met regelmatige transfusie en chelatie. Cardiale complicaties zijn nog steeds de voornaamste doodsoorzaak.

Laatste update: mei 2011