Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De prevalentie is niet gekend. Tot op heden werden ongeveer 40 gevallen gerapporteerd. IFAP treft voornamelijk mannelijke patiënten. Vrouwelijke dragers kunnen bepaalde klinische kenmerken ontwikkelen.

Alle patiënten vertonen congenitale folliculaire ichtyosis, alopecie van hoofdhuid, wenkbrauwen en wimpers, en fotofobie (in het eerste levensjaar, zuigelingentijd of vroege kinderjaren). Ichthyosis follicularis wordt gekenmerkt door uitgebreide niet-inflammatoire doornachtige folliculaire uitwassen. Dyskeratotische papels zijn het meest uitgesproken over de extensorzijde van de ledematen en de hoofdhuid en zijn symmetrisch verdeeld. Niet-cicatriciële alopecie van het volledige lichaam is ook een klassiek kenmerk. Er kunnen diverse gradaties van een collodiummembraan aanwezig zijn bij pasgeborenen. Psoriasiforme plaques, cheilitis angularis, periunguale ontsteking, dystrofische nagels, hypohidrose en atopisch eczeem kunnen aanwezig zijn. De handpalmen en voetzolen zijn over het algemeen niet aangetast. Oppervlakkige corneale ulceratie en vascularisatie kan leiden tot progressieve corneale littekenvorming. Mannelijke patiënten vertonen een aanhoudende progressie van corneale vascularisatie en gezichtsverlies. Atopische keratoconjunctivitis, chronisch tranen, cataract, horizontale nystagmus, astigmatisme en myopie werden gerapporteerd. In enkele gevallen kunnen lichte tot ernstige intellectuele achterstand, kleine gestalte, microcefalie, krampaanvallen, dysmorfe kenmerken (bol voorhoofd, choanale atresie, grote oren), gespleten handen, intestinale anomalieën (omfalocele, ziekte van Hirschsprung of congenitaal aganglionair megacolon (zie deze termen), dunnedarmstenose, inguïnale hernia), evenals renale, cardiale en vertebrale anomalieën aanwezig zijn. Terugkerende infecties komen vaak voor. De uitwendige genitaliën zijn over het algemeen normaal, met enkele gevallen van cryptorchidie en één met hypospadie. Getroffen vrouwen of vrouwelijke dragers vertonen mildere symptomen (cutane hyperkeratotische laesies die de Blaschkolijnen volgen, asymmetrische verdeling van lichaamsbeharing, gevlekte alopecie).

De aandoening wordt veroorzaakt door mutaties in het gen MBTPS2 (Xp22.12-p22.11), resulterend in een defecte cholesterolhomeostase en respons op endoplasmatische reticulumstress.

De diagnose is gebaseerd op de klinische kenmerken en op het testen van het gen MBTPS2.

De differentiële diagnose omvat dermotrichisch syndroom, hereditaire muco-epitheliale dysplasie, keratitis-ichthyosis-doofheid (KID-syndroom) en keratosis follicularis spinulosa decalvans (zie deze termen).

IFAP kan niet prenataal worden gedetecteerd door middel van echografie.

Als de mutatie werd geïdentificeerd in een drager-moeder, kan prenatale diagnose worden voorgesteld. Overerving gebeurt X-gebonden recessief. De mutatie kan ook de novo optreden. Er werden enkele gevallen van autosomaal dominante overerving gerapporteerd.

Folliculaire hyperkeratose kan worden behandeld door middel van topische keratolytica, verzachtende middelen voor de huid en ureumpreparaten. Bij sommige patiënten werd een matige respons op behandeling met acitretine vastgesteld. Intensieve smering van het oogoppervlak is van essentieel belang. De vascularisatie van het hoornvlies vertoont geen respons op topische corticosteroïden.

De prognose is variabel. Sommige patiënten overlijden in de neonatale periode, terwijl andere een normale levensverwachting hebben. Bij de meeste patiënten leidt progressief gezichtsverlies echter tot verlies van autonomie. Cardiopulmonale complicaties zijn de belangrijkste oorzaak van overlijden.

Laatste update: augustus 2011 - Deskundige recensent(en): Pr. André MEGARBANE