Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

Tot op heden werden meer dan 350 families gerapporteerd met genetische mutaties, waarvan meer dan 90% in het gen AVPR2.

De ziekte presenteert zich doorgaans in het eerste levensjaar. Typische kenmerken van NDI zijn niet gedijen, geassocieerd met voedingsproblemen, braken, constipatie, koorts, en prikkelbaarheid. Hypernatriëmie komt voor op plaatsen waar geen zorg voorhanden is voor verlies van water via urine. Verworven NDI komt vaker voor in de volwassenheid, en presenteert zich met polyurie/polydipsie. Getroffen volwassenen drinken en lozen doorgaans tussen 10-12 liter per dag. Bij kinderen kan polyurie 10 liter overschrijden.

De ziekte is het gevolg van het niet reageren van niertubuli op antidiuretisch hormoon. In de meeste gevallen wordt de ziekte veroorzaakt door mutaties in het gen gesitueerd op Xq28 en coderend voor V2-receptor van antidiuretisch hormoon. In geval van autosomaal recessieve of dominante transmissie wordt NDI veroorzaakt door mutaties in het gen AQP2 (12q13), dat codeert voor aquaporine-2. Aquaporine-2 is betrokken bij transport van water in niertubuli. Verworven NDI wordt voornamelijk veroorzaakt door geneesmiddelen met lithium die gebruikt worden als therapie voor psychiatrische aandoeningen zoals bipolaire stoornis.

Diagnose van diabetes insipidus (DI) wordt makkelijk gesteld bij aanwezigheid van ongepast verdunde urine in een context van hypernatriëmische dehydratie. Wanneer DI wordt vermoed op basis van anamnese maar natriumconcentratie in en osmolaliteit van serum normaal zijn, kan een dorstproef helpen de diagnose te bevestigen. Eens de diagnose van DI werd vastgesteld, kan een desmopressinetest (DDAVP) een onderscheid maken tussen centrale en nefrogene DI. In geval van congenitale NDI kan de diagnose bevestigd worden door genetisch testen.

De voornaamste differentiële diagnose is centrale diabetes insipidus. Er zijn ook secundair overgeërfde vormen van NDI, geassocieerd met andere erfelijke ziekten zoals syndroom van Bartter, cystinose, en distale renale tubulaire acidose (dRTA). Deze patiënten vertonen een klinisch fenotype van NDI, maar dan geassocieerd met andere kenmerken van de onderliggende aandoening, zoals hypokaliëmische alkalose (syndroom van Bartter) of acidose (cystinose, dRTA).

Mutatieanalyse van amnioncellen of chorionvilli is mogelijk bij families met een gekende genetische oorzaak van NDI, maar is geassocieerd met een klein risico op foetaal letsel of verlies. Aangezien de osmotische belasting van moedermelk of flesvoeding laag is, presenteren de meeste gevallen van NDI zich tijdens de speenperiode, en genetisch testen van een bloedstaal van navelstreng bij de geboorte volstaat meestal om een vroege diagnose te stellen en dehydratie te voorkomen.

De ziekte is in de meeste gevallen X-gebonden recessief, maar kan ook autosomaal recessief of dominant zijn. Erfelijkheidsadvies dient aangeboden te worden aan getroffen families.

Abnormale concentratie van urine reageert niet op behandeling met antidiuretisch hormoon. Behandeling is profylactisch met preventie van hypernatriëmische dehydratie door verlies van urine te minimaliseren. Patiënten dienen een zoutarm dieet te volgen met beperkte inname van kalium en eiwit. Thiazidediuretica (e.g. hydrochloorthiazide) en remmers van synthese van prostaglandine (e.g. indometacine, ibuprofen of celecoxib) kunnen helpen de uitscheiding van urine verder te verminderen. Zorgvuldig advies betreffende dieet wordt aangeraden om adequate inname van calorieën en eiwitten te verzekeren, alsook normale groei bij kinderen.

Mentale functiestoornis geassocieerd met intracraniële calcificatie werd eerder gerapporteerd, maar wordt niet langer waargenomen bij patiënten die gepaste medische behandeling krijgen toegediend. Een rapport benadrukt een verhoogde prevalentie van aandachtsstoornis met hyperactiviteit bij patiënten met NDI, maar het is niet duidelijk of het gaat om een intrinsiek aspect van de aandoening, of een weerspiegeling van het constant verlangen naar water en de frequente nood om te urineren. Dilatatie van urinewegstelsel werd ook gerapporteerd bij patiënten met NDI, vooral bij diegenen met mictiestoornis, en kan leiden tot ernstige functiestoornis van blaas en/of nier.

Laatste update: april 2020 - Deskundige recensent(en): Pr. Detlef BÖCKENHAUER | ERKNet*

* Europese referentienetwerken