Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De jaarlijkse incidentie wordt geschat tussen 1/125.000-1.000.000, en de prevalentie tussen 1/10.000-50.000. Dermatomyositis (DM) komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen (2:1).

Doorgaans vangt de ziekte aan in de volwassenheid, maar in sommige gevallen eerder (juveniele DM). Klassieke bevindingen van huid zijn periorbitale heliotrope huiduitslag en Gottron-papels, violetkleurig erytheem en poikilodermie met distributie volgens een lichtgevoelig patroon, en periunguale teleangiëctasie. Vervolgens ontwikkelt zich weken- of maandenlang symmetrische zwakte van proximale spieren, met een ernst die afhangt van het type van antilichaam. Anti-Mi2 DM (5-20% van de DM-patiënten) en anti-TIF1-gamma DM (15-25%) vertonen matige tot ernstige proximale spierzwakte met klassieke huidlaesies. Anti-NXP2 DM (15-25%) presenteert zich specifiek met subcutaan oedeem en calcinose. Anti- SAE DM (5%) vertoont klassieke huidlaesies met milde of geen betrokkenheid van spier. Anti-MDA5 DM (5-20%) presenteert zich met klassieke huidlaesies, ulceraties, monteurshanden, artritis, betrokkenheid van long, en geen of milde betrokkenheid van spier. Pulmonale manifestaties gaan van aspiratiepneumonie tot een ernstige, levensbedreigende en snel progressieve interstitiële longziekte (ILD). DM kan ook andere systemen treffen (cardiaal, articulair, gastro-intestinaal). Ongeveer een derde van de DM-patiënten ontwikkelt een maligniteit, vaak binnen 0 tot 3 jaar voor of na aanvang van de ziekte (borst- en eierstokkanker bij vrouwen, en long- en prostaatkanker bij mannen).

Hoewel de etiologie nog niet volledig gekend is, is de aandoening vermoedelijk geassocieerd met bepaalde HLA-regio's, genen geïmpliceerd in andere auto-immuunziekten, en uitlokkende factoren zoals infectie of kanker. Interferon (IFN)-signaalwegen spelen een belangrijke rol in de fysiopathologie van DM, vooral IFN type I, en er werd een IFN-signatuur gedetecteerd in bloedstalen, en spier- en huidweefsel.

Diagnose is gebaseerd op de typische klinische bevindingen en laboratoriumbevindingen (verhoogd creatinekinase in serum en aanwezigheid van myositis-specifiek antilichaam), alsook op myopathische bevindingen bij elektromyografie (EMG). Doorgaans wordt de diagnose bevestigd door spierbiopsie die inflammatoire infiltraten rond bloedvaten en perifasciculaire atrofie aantoont.

Differentiële diagnoses zijn onder meer andere inflammatoire myopathieën, spierdystrofieën met late aanvang, alsook nemalinemyopathie met aanvang op volwassen leeftijd, proximale myotonische myopathieën, systemische lupus erythematosus, pityriasis rubra pilaris, lichen planus, en polymorfe lichteruptie.

Behandeling is gericht op wegwerken van de ontsteking en herstellen van de spierprestaties. De initiële behandeling omvat hoge doses corticosteroïden, gevolgd door afbouw naar een gepaste onderhoudsdosis. Immuunsuppressiva (methotrexaat, azathioprine, en mycofenolaatmofetil) worden vaak in combinatie gebruikt. In ernstige gevallen kan intraveneus immunoglobuline of intraveneus methylprednisolon gebruikt worden. Voor patiënten met snel progressieve ILD dient een specifieke aanpak besproken te worden (cyclofosfamide, calcineurineremmers). Fysiotherapie wordt ook aangeraden. Topische corticosteroïden, tacrolimus, en hydroxychloroquine werden reeds gebruikt om manifestaties van huid te behandelen. Patiënten dienen direct contact met UV-licht te vermijden en zonnecrème met hoge beschermingsfactor te gebruiken. Er is geen gevalideerde behandeling voor calcinose. Betrokkenheid van long dient geëvalueerd te worden met behulp van computertomografie met hoge resolutie en onderzoek van de longfunctie, en vermoedelijke betrokkenheid van hart met echocardiografie. De ernst van huidlaesies dient geëvalueerd te worden aan de hand van CDASI ('Cutaneous Dermatomyositis Disease Area and Severity Index'). Voor de leeftijd passende screening voor kanker is aanbevolen bij de diagnose, en in geval van recidief binnen 3 jaar na de diagnose of refractaire ziekte.

De prognose is soms ongunstig en hangt af van de reactie van de patiënt op de behandeling, de ernst van de ziektesymptomen en comorbiditeiten (vooral kanker en pulmonale betrokkenheid). Verhoogd risico op kanker is geassocieerd met een leeftijd boven 50 jaar, mannelijk geslacht, en aanwezigheid van specifieke DM auto-antilichamen (anti-TIF1-y > anti-NXP2 > anti-Mi2). De anti-MDA5 subgroep is geassocieerd met een mortaliteit van 20% als gevolg van snel progressieve ILD.

Laatste update: februari 2021 - Deskundige recensent(en): Pr. Olivier BENVENISTE