Kennis over zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De prevalentie is onbekend. Tot op heden zijn minder dan 60 gevallen wereldwijd gerapporteerd.

De meeste patiënten met CACT-deficiëntie hebben een ernstig fenotype en presenteren zich binnen de eerste 48 uur van het leven met hypoketotische hypoglycemie, hyperammoniëmie, cardiomyopathie en hartritmestoornissen, schade aan de skeletspieren, leverdisfunctie en hypothermie. Neurologische betrokkenheid met encefalopathie, epilepsie en vertraging in de ontwikkeling worden ook opgemerkt. Sommige patiënten presenteren zich met wiegendood. Een zeldzaam en milder fenotype dat zich presenteert in de zuigelingentijd/vroege kindertijd werd ook beschreven en manifesteert zich met episoden van hypoketotische hypoglycemie en hyperammoniëmie, vaak uitgelokt door vasten en/of bijkomende ziekten.

Mutaties in het SLC25A20-gen (3p21.31) zijn verantwoordelijk voor CACT-deficiëntie. CACT is gelegen in het binnenste mitochondriale membraan en zorgt voor een carnitine/acylcarnitine-uitwisseling doorheen dit membraan. Het is een essentieel onderdeel van de carnitinecyclus die het transport van lange keten-vetzuren naar de mitochondriën regelt, waar vetzuuroxidatie plaatsvindt. Het mildere fenotype is het resultaat van significante activiteit van het gemuteerde eiwit.

Patiënten met CACT-deficiëntie presenteren zich met een niet-specifieke dicarbonacidurie. De analyse van acylcarnitine in bloed toont een zeer hoge acylfractie met een duidelijke toename van de C16-, C18- en C18:1-soorten. De fractie vrij carnitine is zeer laag. Specifieke enzymanalyse in gekweekte fibroblasten of lymfocyten bevestigt de diagnose, evenals de demonstratie van twee pathogene mutaties in het SLC25A20-gen. Pasgeborenenscreening voor CACT-deficiëntie is beschikbaar in Oostenrijk, Tsjechië, Duitsland, Hongarije, IJsland, Portugal en Spanje.

De neonatale en ernstige infantiele vormen van carnitinepalmitoyltransferase II (CPT II)-deficiëntie (zie deze term) moeten worden uitgesloten, aangezien ze hetzelfde acylcarnitineprofiel als CACT hebben. Deze twee aandoeningen zijn klinisch virtueel niet te onderscheiden, niettegenstaande dat aangeboren afwijkingen niet gerapporteerd worden bij CACT en slechts soms bij CPT II.

Een prenatale diagnose aan de hand van mutatieanalyse van chorionvillusweefsel is mogelijk wanneer twee pathogene mutaties in een gezin zijn vastgesteld. Specifieke enzymanalyse is ook beschikbaar voor gekweekte chorionvilluscellen.

CACT is een autosomaal recessieve aandoening en erfelijkheidsadvies is mogelijk.

Het strikt vermijden van vasten, samen met de toepassing van een dieet arm aan lange keten-vetzuren en suppletie van middellange keten-triglyceriden (MCT) zijn noodzakelijk. Toch moet de MCT-formule een zo laag mogelijk gehalte aan C10- en C12-vetzuren bevatten, aangezien een hoge inname van deze vetzuren kan leiden tot decompensatie. Carnitinesuppletie wordt ook aangeraden. Tijdens een acute episode wordt glucose intraveneus toegediend om lipolyse te inhiberen.

Ernstige CACT-deficiëntie kent algemeen een slechte prognose en de meeste patiënten sterven vóór de leeftijd van 3 maanden, hoewel een paar baby's die vroeg in de neonatale periode behandeld werden een gunstig resultaat kenden op middellange termijn. Patiënten met een mild fenotype hebben in het algemeen een goede prognose indien ze het behandelingsregime strikt volgen.

Laatste update: februari 2014 - Deskundige recensent(en): Dr. Simon OLPIN